حضور ۴۰ زنجانی در کاروان اعزامی به ناگویای ژاپن
وی با استناد به جدیدترین یافتههای پزشکی، به مکانیسم تأثیر کمخوابی بر متابولیسم بدن اشاره کرد و توضیح داد: محرومیت از خواب، تعادل دو هورمون کلیدی گرلین و لپتین را مختل میکند. به زبان ساده، گرلین (هورمون گرسنگی) افزایش و لپتین (هورمون سیری) کاهش مییابد. همین موضوع ولع مصرف مواد قندی را بالا برده و در درازمدت، افرادی که شبانه کمتر از ۵ ساعت میخوابند، ۵۰ درصد بیشتر از دیگران در معرض چاقی هستند.
این پزشک عمومی در ادامه به تأثیرات مخرب این اختلال بر عملکرد مغز پرداخت و افزود: در طول خواب عمیق، مغز مشغول دفع مواد زائدی مانند پروتئین آمیلوئید بتا است. تجمع این پروتئین در بافت مغز، یکی از عوامل اصلی بروز آلزایمر و زوال عقل محسوب میشود. مطالعات نشان داده است که بیخوابی مزمن میتواند مغز را ۳ تا ۵ سال پیرتر نشان دهد و ریسک ابتلا به زوال عقل را تا ۳۳ درصد افزایش دهد.
وی با تأکید بر نقش حیاتی خواب در کارایی سیستم ایمنی، نسبت به همهگیر شدن عفونتها در میان افراد کمخواب هشدار داد و اظهار کرد: وقتی میخوابیم، بدن ما پروتئینهای محافظتی به نام سیتوکین تولید میکند که با عفونت و التهاب مبارزه میکنند. کمخوابی این خط دفاعی را تضعیف میکند. جالب است بدانید افرادی که به اندازه کافی نمیخوابند، سه برابر بیشتر در معرض ابتلا به سرماخوردگی هستند و حتی پاسخ دهی بدن آنها به واکسنها نیز ضعیفتر است.
نجفی به ارتباط بیخوابی با بیماریهای مزمن اشاره کرد و گفت: تنها ۲۴ ساعت بیداری مطلق میتواند تواناییهای شناختی و تصمیمگیری فرد را به اندازه افرادی مختل کند که ۰.۱۰ درصد الکل در خون دارند که بالاتر از حد مجاز است. همچنین نرخ ابتلا به دیابت نوع ۲ در افراد کمخواب تا سه برابر افزایش یافته و فشار خون بالا و فیبریلاسیون دهلیزی نیز از دیگر عوارض جدی قلبی عروقی آن است.
وی به پدیده شایع اما نگرانکننده لرزش و تکانهای ناگهانی در خواب اشاره کرد و افزود: بسیاری از افراد گاهی هنگام به خواب رفتن، دچار یک تکان ناگهانی و غیرارادی میشوند که به آن «میوکلونوس هیپنیک» یا «پرش هنگام خواب» میگویند. این حالت در بیش از ۷۰ درصد مردم دیده میشود و معمولاً بیخطر است، اما اگر مکرر یا همراه با علائم دیگر باشد، نیاز به بررسی جدی دارد.
این پزشک عمومی در ادامه به مهمترین دلایل لرزش در خواب اشاره کرد و گفت: مصرف محرکها: مصرف بیش از حد کافئین، نیکوتین یا حتی ورزش سنگین در ساعات نزدیک به خواب، سیستم عصبی را بیش از حد تحریک کرده و میتواند باعث انقباضات ناگهانی عضلات در هنگام خواب شود. استرس و اضطراب: اضطراب مزمن انتقال بین بیداری و خواب را مختل کرده و احتمال بروز تکانهای هیپنیک را افزایش میدهد. گاهی افراد به دلیل ترس از خود این لرزشها دچار اضطراب خواب میشوند که چرخه معیوبی ایجاد میکند.
نجفی با اشاره به اختلالات حرکتی مرتبط با خواب اظهار کرد: اختلال حرکت دورهای اندام (PLMD) این بیماری با اسپاسم یا پرش مکرر پاها در خواب همراه است و برخلاف پرشهای هیپنیک، به صورت دورهای و معمولاً هر ۲۰ تا ۴۰ ثانیه تکرار میشود. افراد معمولاً از این حرکات آگاه نیستند، اما صبح ها با خستگی و خوابآلودگی بیدار میشوند.
وی افزود: این اختلال اغلب با سندرم پای بیقرار (RLS) همراه است؛ بیماری که در آن فرد هنگام استراحت، احساس ناخوشایندی در پاها داشته و مجبور به تکان دادن آنها میشود. حدود ۸۰ درصد مبتلایان به RLS، دچار حرکت دورهای اندام در خواب نیز هستند.
این پزشک عمومی با اشاره به اینکه کمبود مواد معدنی و ویتامینها و کمبود آهن، منیزیم، ویتامین B12 و فولات میتواند باعث انقباضات عضلانی و لرزش در خواب شود اظهار کرد: کمبود آهن به ویژه در ایجاد سندرم پای بیقرار نیز نقش مهمی دارد.
وی با اشاره به اینکه باید بیماریهای زمینهای جدی گرفت شوند گفت: اگر لرزشها شدید، همراه با سفتی عضلات، بیاختیاری ادرار، گاز گرفتن زبان یا گیجی پس از بیدار شدن باشند، ممکن است نشانه تشنج شبانه باشد که نیاز فوری به بررسی توسط متخصص مغز و اعصاب دارد.
نجفی در ادامه افزود: همچنین بیماریهایی مانند پارکینسون، اماس، کم کاری تیروئید، دیابت و حتی نارسایی کلیه یا کبد میتوانند با لرزش در خواب تظاهر کنند که در صورت بروز باید توسط متخصص بررسی و درمان شود.
وی عنوان کرد: در کودکان و گاهی بزرگسالان، وحشت شبانه با جیغ، ترس شدید، تعریق و لرزش بدن همراه است. این حالت معمولاً در یکسوم اول شب رخ داده و فرد صبح چیزی به خاطر نمیآورد. کمخوابی و استرس از عوامل اصلی آن هستند.
این پزشک عمومی در پاسخ به این سوال که بهترین راهکار برای رهایی از بیخوابی و لرزش شبانه چیست، با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه داروهای خوابآور، بهداشت خواب را اولین و مهمترین گام دانست و اظهار کرد: بسیاری از بیماران به محض مواجهه با بیخوابی به سراغ داروهای شیمیایی میروند، غافل از اینکه قرصهای خوابآور اگر زیر نظر پزشک مصرف نشوند، میتوانند وابستگی ایجاد کرده و کیفیت خواب را پایینتر بیاورند. اولین قدم برای درمان، اصلاح سبک زندگی است.
وی تنظیم ساعت بیولوژیک و بیدار شدن از خواب در یک ساعت مشخص حتی در روزهای تعطیل را یکی از راهکارهای بهبود خواب عنوان کرد و افزود: مدیریت نور آبی (حداقل یک ساعت قبل از خواب از تلفن همراه و تبلت استفاده نکنید)، کاهش محرکها (مصرف کافئین و نیکوتین به ویژه در ۶ ساعت منتهی به خواب را حذف کنید) مدیریت استرس (تکنیکهای آرامسازی مانند مدیتیشن و تنفس عمیق را قبل از خواب انجام دهید)، تغذیه مناسب (از خوردن وعدههای سنگین در ساعات نزدیک به خواب پرهیز کنید) و بررسی کمبودها (در صورت تکرار لرزشها، با نظر پزشک آزمایشهای لازم برای بررسی کمبود آهن، ویتامین B12 و منیزیم انجام شود) راهکارهایی است که میتواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.
نجفی خاطرنشان کرد: اگر مشکلات خواب بیش از سه هفته طول کشید، یا لرزشهای شبانه با علائمی مانند خوابآلودگی مفرط روزانه، بیاختیاری ادرار یا سفتی عضلات همراه بود، حتماً به پزشک عمومی یا متخصص طب خواب و مغز و اعصاب مراجعه کنید تا علل زمینهای مانند آپنه خواب، صرع یا مشکلات تیروئید بررسی شود.
